Tarihi Eser Orijinal mi Nasıl Anlaşılır? Kıbrıs Çömlekleri

Aralık 1868'de British Museum, Kıbrıs'ta bankacılık yapan ve bir süre İngiltere'nin vekil konsolosluğunu yürüten Robert Hamilton Lang'a bir mektup yazdı: adada tarihi eser sahteciliğinin arttığı söyleniyordu. Lang, söylentinin yanlış suçu seçtiğini düşünüyordu. "Sahtecilik pek doğru kelime değil," diye yanıt verdi. Konuşulan şey, Amerikan konsolosu Luigi Palma di Cesnola'nın bazı parçaları "toparlamasıydı". Cesnola "parçaları yeniden düzenlemekte çok becerikliydi" ve bunu fazla ileri götürüyordu: "Örneğin gereken yere bir burun ekliyor, hem de öyle iyi ki deneyimsiz bir göz eklemeyi neredeyse fark edemiyor." Lang hakkını da teslim etti: "Yalnızca gerçekten antik parçalar üzerinde çalışıyor." [1]

Sayfanın başındaki heykelcik onun ne demek istediğini gösteriyor. Cesnola koleksiyonundan gelen, bugün New York'taki Metropolitan Museum of Art'ta bulunan Helenistik dönemden kireçtaşı bir tapınak kızı (İngilizce). Müzenin kendi kaydı, başın "bir erkek çocuğa ait olduğunu, gövdeye ait olmadığını ve yanlış biçimde takıldığını" söylüyor. İki parça da antik. Ama heykelciğin bugün gördüğünüz hali on dokuzuncu yüzyılda bir araya getirilmiş.

Şüphe uyandıran Kıbrıs çömlekleri ve figürleri dört gruptan birine girer: modern bir replika ya da hediyelik eşya, onarılmış ya da parçalardan birleştirilmiş gerçek bir eser, modern bir sahte, ya da Kıbrıs dışında yapılmış antik bir kap. Bu rehber bunları nasıl ayırt edeceğinizi, evde zarar vermeden neleri kontrol edebileceğinizi ve termolüminesans gibi bir laboratuvar testinin neyi çözüp neyi çözemeyeceğini anlatıyor.

Tarihi eser orijinal mi, replika mı, sahte mi?

Büyük olasılıkla elinizdeki ya replika olarak dürüstçe satılmış modern bir kopyadır ya da onarılmış, tamamlanmış veya "güzelleştirilmiş" gerçek bir antik eserdir. Baştan sona sahte eser de var, ama birkaç pahalı grupta yoğunlaşır: özellikle figürlü Kırmızı Perdahlı (Red Polished) eserler ve tahta idoller (plank figures). Sıradan testi ve kaselerde çok daha seyrektir.

Bu konuda en iyi tanık, 1963'ten 1989'a kadar Kıbrıs Eski Eserler Dairesi'nin müdürü olan Vassos Karageorghis'tir. 1983'te Kıbrıs piyasasında sahteciliğin sorun olup olmadığı sorulduğunda şöyle demişti: "Hayır. Takılar dışında sahte eser neredeyse bilinmiyor." [2] 1991'de ise The Coroplastic Art of Ancient Cyprus adlı kitabında Erken Tunç Çağı figürinlerinin sahtelerini adıyla yayımlıyordu [3]. İki söz de kendi dönemi için doğruydu: sade Tunç Çağı çömlekleri bol ve ucuzdu, adını verdiği sahtelerin hepsi ise nadir figürlü tiplerdi.

Antik Kıbrıs çömleklerinin replikalarını kimler yaptı?

Devlet el sanatları atölyeleri, müzelerle çalışan özel atölyeler, müze dükkânları ve kasabalardaki küçük çömlekhaneler; çoğunlukla da turistler için. Kıbrıs El Sanatları Servisi'nin (Cyprus Handicraft Service) Lefkoşa (Nicosia) Strovolos'taki merkezi, 1974 Türk işgali yüzünden yerinden edilen zanaatkârlara iş sağlamak için kuruldu; dükkânında nakış ve bakır işlerinin yanında seramikler ve "antik figürler" satılır [4]. Larnaka'daki Studio Ceramics Workshops, 1991'de Efthymios ve Ingela Symeou tarafından kuruldu; "Kıbrıs'ın tarih öncesi ve antik dünyasından" replikalar yapar ve Eski Eserler Dairesi, Pierides Müzesi ve Leventis Belediye Müzesi ile çalışmıştır [5]. Müze dükkânları en tanınmış eserlerin kopyalarını satar. Bunlardan biri de Kıbrıs Müzesi'ndeki Vounous kasesidir: içi insanlar ve hayvanlarla dolu, duvarlarla çevrili bir alanı gösteren Erken Tunç Çağı'ndan kil bir model. Ailenizden kalma bir "Vounous kasesi" neredeyse kesinlikle bu kopyalardan biridir.

Etnoarkeolog Gloria London 1986'da Kıbrıs çömlekçiliğini kaydettiğinde, erkek çömlekçiler "kent merkezlerinde ya da yakınında" çalışıyor, çarkta çekilmiş ve kalıba basılmış "yerel kullanım ve turist piyasası için sırlı ve sade mallar" üretiyordu [6]. Kornos ve Foini köylerinde ise kadınlar kırmızı su testilerini ve yemek çömleklerini hâlâ elle, fitil tekniğiyle yapıyordu. Bunlar kullanılmak için yapılmış halk çömlekleriydi; kimse onları antik diye satmayı düşünmüyordu.

Replikaların üzerinde damga ya da işaret olur mu?

Çoğu zaman olur, ama güvenilebilecek tek bir resmi işaret yoktur. Bir yapımcı imzasına ya da baş harflere, damgalı bir atölye adına, "Cyprus", "copy" ya da "replica" sözcüklerine, bir dükkân etiketine ya da dibine yapıştırılmış keçe bir pede bakın. Etiketler düşer; bir iki taşınmadan sonra parça artık sadece "eski Kıbrıs testisi" olur.

Kuzey Carolina'daki Leland Little Auctions'ta 15 Haziran 2018'de satılan bir grup (lot 2465) bu tür parçaların nasıl yeniden ortaya çıktığını gösteriyor: "eskitilmiş" yüzeyli sekiz pişmiş toprak "Antique Cypriot Pottery Reproductions", ikisi "Sofronia" imzalı, kendine "The Cyprus Museum" adını vermiş özel bir Amerikan koleksiyonundan [7]. Gerçeği yalnızca "Reproductions" sözcüğü söylüyordu. Hangi katalogda olursa olsun "Cypriot style", "-type" ve "in the manner of" ifadeleri, katalogcunun eserin yaşına kefil olmadığı anlamına gelir.

Modern replika ile antik Kıbrıs çömleği nasıl ayırt edilir?

Nasıl yapıldığına ve nasıl pişirildiğine bakın. Kırmızı Perdahlı, Halka Dipli (Base Ring) ve Beyaz Astarlı (White Slip) gibi Tunç Çağı Kıbrıs malları elle biçimlendirilir, açık ateşte ya da basit fırınlarda düşük sıcaklıkta pişirilirdi. Replikaların çoğu ise çarkta çekilir ya da kalıba dökülür ve elektrikli veya gazlı fırında eşit biçimde pişirilir.

Çark testi yalnızca Tunç Çağı için işe yarar. Kıbrıs Geometrik dönemden itibaren (yaklaşık MÖ 1050 sonrası) Kıbrıslı çömlekçiler ince malların çoğunu çarkta çekti: İki Renkli (Bichrome), Kırmızı Üzeri Siyah (Black-on-Red) ve Demir Çağı Beyaz Boyalı (White Painted) bunlar arasındadır. Bu yüzden Kıbrıs Geometrik ya da Kıbrıs Arkaik döneme ait bir testinin içinde çark izi görmek normaldir. Türlere göre ayırt edici özellikler için antik Kıbrıs çömleklerini tanıma rehberimize bakın.

Onarılmış ya da parçalardan "toparlanmış" bir Kıbrıs eseri nasıl görünür?

Onarılmış bir eser, üzerine modern malzeme eklenmiş gerçek bir antik eserdir: yapıştırıcı, alçı, yeni boya, bazen de başka bir eserden alınmış bir parça. Müzeler onarımı açıkça yapar. Sorun, onarım gizlendiğinde ya da modern kısım antik kısımdan ağır bastığında başlar.

Bu alışkanlık Kıbrıs eseri koleksiyonculuğu kadar eskidir. Metropolitan Müzesi'nin Cesnola taş heykelleri kataloğu, Cesnola ve yardımcılarının "başları ve kolları ait olmadıkları gövdelere takmaktan çekinmediğini", birbirine ait olmayan parçalardan heykeller kurduğunu ve zaman zaman modern parçalar ekleyerek "gerçek sahteler yarattığını" yazar [8]. New Yorklu tüccar Gaston Feuardent 1880'de hemen hemen aynı suçlamayı yapmıştı. Ardından gelen hakaret davasını 1884'te Cesnola kazandı, ama bugünkü katalog olgular konusunda Feuardent'ı haklı çıkarıyor.

Golgoi'den gelen, iki metreyi aşan kireçtaşı rahip heykelinin kaidesi ve ayakları moderndir; elindeki kuş ise "büyük ölçüde onarılmıştır ve muhtemelen heykele ait değildir."

Boyalı çömlekler de aynı muameleyi gördü. Georges Perrot 1885'te, o sırada New York'ta bulunan, Ormidia'dan gelme boyalı bir vazoyu ressam E. Wallet'nin bir çizimine dayanarak "Kıbrıs sanatının en değerli kalıntılarından biri" diye yayımladı. John Myres 1954'te, Perrot'nun hayran olduğu figürlü sahnenin modern zamanlarda, kabın öbür yüzündeki özgün sahne örnek alınarak boyandığını ve sonradan yeniden temizlendiğini gösterdi. Myres'e göre bu tür yeniden boyama "Cesnola kuşağında bizim kuşağımızdaki kadar ağır bir suç değildi" [9].

Yirminci yüzyıl piyasasının kendi yöntemleri vardı. Zoolog ve koleksiyoncu Desmond Morris, The Art of Ancient Cyprus (1985) adlı kitabında konservatörü Kathleen Kimber'in bilgisine dayanarak üç "meslek hilesi" sıraladı: bir çömlek temizlenince bütün çıkacakmış gibi görünsün diye kırıkların üzerine sahte bir kabuk sürmek; başka bir yerdeki büyük bir kusurdan gözü uzaklaştırmak için küçük bir kusuru açıkta bırakmak; ve farklı eserlerin parçalarından, eklem yerini yapay kabuğun altına gizleyerek "melez" eserler kurmak [10]. En sık görülen melez, bir kabın boynunun başka bir kabın gövdesine eklenmesidir. Morris'in "Oxford Kasesi"nde "antik ve gerçek" koyu bir kabuk ile "bir dizi çatlak ve kırığı örtmek için" sürülmüş beyazımsı bir kabuk vardı; Morris bunu "iyi bilinen bir 'tüccar hilesi'" diye niteledi [10]. Aranacak düzen şudur: biri bir çatlağı dolduran ya da çatlakta biten, farklı renkte iki ayrı kabuk.

Elinize aldığınızda onarım şöyle belli olur: rengi ya da parlaklığı biraz farklı bir çizgi, bir kırığın üzerinden kesintisiz geçen boya (antik boya kille birlikte kırılırdı), kabın içinde görünen alçı, ya da boyun veya figürlü bir pano gibi bir bölgenin geri kalandan daha taze görünmesi. Uzun dalga bir morötesi (UV) fenerin (365 nm) altında modern yapıştırıcılar, dolgular ve üst boyalar genellikle pişmiş kilden farklı parlar. Ancak bazı modern malzemeler özellikle uyumlu seçilir; yani UV bir ön elemedir, kanıt değildir. Çözücüleri ve kazıyıcıları konservatörlere bırakın: bir pamuklu çubuk, bir pişmiş toprak figürden gerçek ama pişirilmemiş boyayı kaldırabilir, ve çömleği bir arada tutan şey onarımın kendisi olabilir.

British Museum'un Turner Bağışı kazılarında Episkopi-Bamboula'da bulunan Halka Dipli boğa ritonunun sağ ön bacağı onarılmıştır ve müzenin kaydı bunu açıkça belirtir. Doğru yapılmış onarım budur: kayda geçirilmiş ve ölçülü. Tek kulpu yapıştırılmış bir çömlek ile yarısı alçı olan bir çömlek, değerleri farklı iki ayrı nesnedir. Durumun ve onarımın fiyatı nasıl etkilediğini Kıbrıs tarihi eseri ne kadar eder rehberimiz anlatıyor.

En çok hangi Kıbrıs eserlerinin sahtesi yapılır?

En yüksek risk, figürlü Erken Tunç Çağı Kırmızı Perdahlı eserlerde ve tahta idollerdedir. Taş figürleri kesinleştirmek daha zordur, çünkü hiçbir laboratuvar onları tarihleyemez. Sıradan çömleklerin sıfırdan sahtesi nadiren yapılır.

Karageorghis 1991'de Kırmızı Perdahlı tahta idoller hakkında yazarken, 1989'da New York'ta ortaya çıkan bir figürinin (Demirjian kataloğunda 57 numara) sahte olduğunu belirledi; muhtemelen aynı katalogdaki 56 numaralı Kırmızı Perdahlı bir kasenin üzerine iki tahta idol kazıyan kişinin işiydi. Christie's'te 12 Aralık 1989'da 191 numaralı lot olarak satılan bir başka sahteyi de "muhtemelen aynı 'sanatçının'" eseri olarak gösterdi [3]. Sade bir antik çömleğe sonradan eklenen bezemeyi yakalamak zordur, çünkü kilin kendisi laboratuvar testinden geçer. Yayımlanmış olmak ve tanınmış bir müzayede evinde satılmak hiçbir şeyin orijinalliğini kanıtlamaz. Şüpheyi önce eşi benzeri olmayan, geçmişi kayıtlı olmayan figürlü bir Kırmızı Perdahlı esere yöneltmek gerekir. Karşılaştırma için belgelenmiş tahta idollere ve Kırmızı Perdahlı hayvan biçimli kaplara bakabilirsiniz.

Kıbrıs tipleri yanlış malzemede de kopyalanmıştır. Oscar White Muscarella, "genellikle Kıbrıs'la ilişkilendirilen" Halka Dipli kil bir figür tipinden kopyalanmış, gaga başlı üç taş "idol" kaydeder. Henri Seyrig bunlardan birinin "Beyrut'ta bir sahtecinin atölyesinde yapıldığını" bildirmiş, bir başkasının yapılışını da kendi gözüyle izlemişti [11]. Pikrolit taşından Kalkolitik haç biçimli figürinlerde ve taş tahta idollerde orijinallik, bir uzmanın incelemesine ve eserin belgelenmiş geçmişine dayanır.

Kil ya da taş figürinlerde daha yaygın sorun birleştirmedir: Metropolitan'ın kataloğu, "aidiyeti hatalı ya da şüpheli" başlar takılmış Cesnola heykelciklerini kaydeder; bunların bazıları ancak yakın zamanda çıkarılmıştır [8]. Her figür için başın gövdeye ait olup olmadığını ve boyanın tazelenip tazelenmediğini sorun. Değer birkaç harfle de artırılabilir: 2021 Torino sergi kataloğunda yayımlanan bir Cesnola eseri, bilim insanlarının oybirliğiyle modern kabul ettiği, 1873 ve 1874'te basılmış çizimlerden kopyalanmış bir Kıbrıs hece yazısı yazıt taşır [1].

Halka Dipli boğalar iyi bir karşıtlık sunar. Gerçek örnekleri yaygın ve fiyatları ılımlıdır (Halka Dipli bir boğa askosu Bonhams'ta, Londra'da 22 Ekim 2013'te komisyon dahil 625 sterline satıldı [12]); bu yüzden sahtesini yapmak pek kazandırmaz. Olağan sorunlar onarılmış bacaklar, boynuzlar ve emziklerdir, yukarıdaki British Museum boğasında olduğu gibi. Sahte eser satmak Kıbrıs'ta da polisi ilgilendirir: Cyprus Mail 6 Ekim 2018'de "Sahte tarihi eser satan adam tutuklandı" başlığını atmıştı [13].

Türkiye'de define piyasasındaki sahte eserler nasıl görünür?

Türkiye'de definecilere satılan sahte "tarihi eser" piyasası Kıbrıs çömleklerinden çok daha büyüktür ve kendine özgü bir görünüşü vardır. Sık görülenler: eski yazıya benzeyen işaretlerle ve dini sembollerle kaplı kurşun "kitaplar" ve levhalar, pirinçten ya da yaldızlı "altın" sikke ve madalyonlar, kalıptan dökülmüş bronz veya taş "Hitit", "Roma" ya da "Bizans" heykelcikleri, mühürler ve tabletler. Bu parçaların çoğunda şu özellikler bir arada bulunur:

• Farklı kültürlere ait semboller tek bir nesnede yan yana durur (haç, menora, kartal, yıldız, hayvan figürleri) ve yazı gibi görünen işaretler hiçbir dilde okunmaz.
• Döküm izleri, kalıp birleşim çizgileri ve her kopyada aynı tekrarlanan ayrıntılar görülür; aynı "eşsiz" parça başka satıcıların fotoğraflarında da çıkar.
• "Eskilik" her yere eşit dağılmıştır: boya, asit ya da yapıştırılmış toprakla verilmiş, girintilerde birikmeyen, silince çıkan bir patina.
• Ağırlık ya da renk malzemeyle uyuşmaz: "altın" bir sikke mıknatısa yapışır ya da çok hafiftir, "taş" bir figür reçine gibi ılıktır.
• Eserle birlikte bir hikâye gelir: mağarada bulunmuş, haritası varmış, köylü değerini bilmiyormuş.

Kıbrıs çömlekleri bu piyasada az görülür, ama size bu ortamda bir "Kıbrıs eseri" önerildiyse yukarıdaki ve aşağıdaki kontroller aynen geçerlidir. Böyle bir parçayı satın aldıysanız ve artık emin değilseniz, bize yazın; fotoğraflara bakar, ne gördüğümüzü açıkça söyleriz.

Bir çömlek antik olup Kıbrıs'tan olmayabilir mi?

Evet. Geç Tunç Çağı'nda Kenan, Suriye ve Mısır'daki çömlekçiler Kıbrıs mallarını taklit etti. Böyle bir kopya gerçekten yaklaşık 3.300 yaşındadır ve termolüminesans testinden geçer.

Halka Dipli testilerin yerel taklitleri Kenan'da, özellikle MÖ 13. yüzyılda yaygındır ve mezarlarda gerçek Kıbrıs ithal mallarının yanında çıkar [14]. Sarah Vilain'in 2022 tarihli incelemesi, Suriye'deki Tell Kazel'de Kıbrıs ithal mallarının yanında Halka Dipli biçiminde, çarkta yapılmış, kırmızı perdahlı en az on küçük testi sayar; Tell Shamiyeh'den çıkan Halka Dipli tipindeki bir küçük testinin kili ise "açıkça Kıbrıs dışıdır". Vilain orada bile "petrografik analiz olmadan yerel yapım olup olmadığının belirlenemeyeceğini" not eder [15]. Mısır'da 18. Hanedan döneminde çömlekçiler Nil balçığından ve marn kilinden Kıbrıs küçük testilerinin sadık kopyalarını yaptı; taş ustaları da Mısır kaymaktaşından ve serpantinden Halka Dipli testiler oydu. III. Thutmosis'in üç yabancı karısının mezarından çıkan böyle bir testinin içinde hâlâ sertleşmiş merhem vardı [15]. Robert Merrillees 1968'de, Kıbrıs Beyaz Astarlı I olarak listelenen bir tipin "biçim, bezeme üslubu ve hamur bakımından" Mısır işi olduğu konusunda uyarmıştı [16]. Etkileşim ters yönde de işledi: Kıbrıslı çömlekçiler Miken seramiğinin kendi versiyonlarını yaptı.

"Halka Dipli taklidi" bir küçük testi kendi başına gerçek bir antik eserdir; onu Kıbrıs işinden yalnızca hamur analizi ve uzman gözü ayırabilir. Hukuki durumu geldiği ülkeye bağlıdır. Kıbrıs dışı eserler için miras kalan tarihi eserlerle ne yapılır (İngilizce) rehberine, Türkiye'deki kurallar için tarihi eser, kanun ve seçenekler rehberimize bakın.

Termolüminesans (TL) testi neyi kanıtlar?

TL, kilin en son ne zaman birkaç yüz dereceye kadar ısıtıldığını kabaca söyler. Bu, antik bir çömleği tamamen modern bir çömlekten ayırmaya yeter. Ama çömleğin Kıbrıs işi olup olmadığını, bezemesinin özgün olup olmadığını ya da her parçasının birbirine ait olup olmadığını söyleyemez.

Pişmiş kil doğal radyasyondan gelen enerjiyi depolar; ısıtıldığında bu enerji, laboratuvarın ölçebileceği bir ışık olarak açığa çıkar. Fiziğini termolüminesans tarihleme rehberimiz (İngilizce) anlatıyor. Yetkili bir örnekleyici sırsız ve görünmeyen yerlerden (halka kaidenin içi, ağzın altı) birkaç minik delik açar; sertifika, örneğin birkaç yüzyıl genişliğinde bir yaş aralığıyla "uyumlu" olduğunu belirtir. Yöntemin toptan sahteciliğe karşı güçlü bir sicili var: Oxford, müzelerin ve koleksiyoncuların satın aldığı, Anadolu'nun tarih öncesi Hacılar üslubundaki çömlekleri ve figürinleri test ettiğinde 66 çömlekten 48'i modern çıktı [17].

TL testinin yapamadıkları:

1. Sonradan eklenmiş bezemeyi saptamak. Sade bir antik çömleğe eklenen kazıma, boya, beyaz dolgu ya da yazıt testten geçer; Karageorghis'in andığı kazımalı Kırmızı Perdahlı kasede olduğu gibi.
2. Birleştirilmiş bir eseri görmek, örnekleyici her parçadan ayrı örnek almadıkça. Gerçek bir gövdeye takılmış modern bir boyun ya da baş, yalnızca gövdeden örnek alınırsa testi geçer; her parçanın test edilmesini isteyin.
3. "Kıbrıs işi" demek. Mısır ya da Kenan işi bir kopya da antik çıkar.
4. Taşı ya da metali tarihlemek. Kireçtaşı başlar, pikrolit figürler ve taş tahta idoller TL ile test edilemez.
5. Yeniden ısıtmadan sonra işe yaramak. Bir ev yangınında kalmış ya da fırında yeniden pişirilmiş bir çömleğin saati sıfırlanır.
6. Kasıtlı ışınlamayı dışlamak. Sahteciler modern bir çömleğe antik bir sinyal kazandırmak için bunu kullanmıştır; iyi laboratuvarlar bunu da test eder.
7. Çömleğin nerede bulunduğunu ya da Kıbrıs'tan nasıl çıktığını göstermek. Bunun için ihraç izinleri, mühürler ve etiketler ve Kıbrıs'tan getirilen eserler rehberlerimize bakın.

2026 itibarıyla, bir örnek vermek gerekirse, Oxford Authentication İngiltere'de örnekleme dahil çömlek başına yaklaşık 200 sterlin artı KDV'den başlayan bir ücret alıyor; Avrupa'da ve ABD'de ücret daha yüksek, örnekleme görevlisinin ücreti de ayrıca ekleniyor [18]. Test ettiği eserleri satan bir işletmeye ait bir laboratuvar bağımsız görüş veremez. Test, değeri olan bir seramiğin (figürlü bir Kırmızı Perdahlı eser ya da büyük boyalı bir amfora gibi) tamamen modern olma ihtimali varsa masrafına değer. Belli ki çarkta çekilmiş bir hediyelik eşya içinse paranızı cebinizde tutun.

Başka hangi testler var?

Petrografi, yani çömlekten alınan ince bir kesitin polarize mikroskop altında incelenmesi, kildeki mineral taneciklerini ve dolayısıyla kilin kaynağını belirler. Vilain'in Tell Shamiyeh testisi için hâlâ gerekli dediği test budur ve küçük bir örneği tüketir. Kimyasal analiz (XRF, PIXE, nötron aktivasyonu) kili ya da boyayı referans gruplarla karşılaştırır. Röntgen ve bilgisayarlı tomografi, delik açmadan iç eklemleri, dolguları ve pimleri, kabın fitille mi yoksa çarkta mı yapıldığını gösterir.

Evde neleri kontrol edebilirim?

Bir el feneri, bir büyüteç ve iyi bir ışıkla hediyelik eşyaların çoğunu eleyebilir, eski onarımların çoğunu fark edebilirsiniz. Hiçbir şeyi yıkamayın, kazımayın, suya batırmayın, çözücü sürmeyin: kabuklar kanıttır ve bazı gerçek yüzeyler suyla çıkar.

1. Dibine bakın: imza, baş harfler, "Cyprus", "copy" ya da "replica", bir atölye damgası, yapıştırıcı ya da keçe kalıntısı, Kıbrıs lirası yazan bir fiyat etiketi var mı? Düz bir dipteki tel kesimi girdabı çarkta yapıldığını gösterir: Demir Çağı malları için normaldir, Kırmızı Perdahlı, Halka Dipli ya da Beyaz Astarlı bir kapta ise bir uyarıdır.
2. Fenerle içine bakın. "Kırmızı Perdahlı" ya da "Halka Dipli" bir testinin içinde yukarı doğru dönen çark izleri modern demektir; parmak düzeltme izleri ve düzensiz fitiller el yapımına uyar.
3. Kazıma ve beyaz dolguyu büyüteçle inceleyin: kenarlar yumuşak ve dolgu oluğun içinde mi, yoksa kenarlar keskin ve macun üstte mi?
4. Varsa bir kırık noktasında rengi kontrol edin. Hiç alacalanma olmadan baştan sona tek renk, modern bir fırını düşündürür; açık ateşte pişmiş antik mallar çoğu zaman alacalıdır ve gri bir özü vardır.
5. Yandan gelen ışıkta eklemlere ve boyaya bakın: çizgiler, renk değişimleri, kırıkların üzerinden geçen boya, geri kalandan taze görünen bir bölge.
6. Kabuğu inceleyin. Tek bir geçmişi olan tek bir birikinti mi, yoksa biri bir çatlağı örten iki farklı birikinti mi?
7. Karanlık bir odada 365 nm bir UV fener kullanın. Farklı parlayan lekeler genellikle onarım ya da üst boya demektir.
8. Elinizde tartın: boyutuna göre kalın ve ağır, küçük bir "Halka Dipli" testi şüphelidir.
9. Belgeleri arayın. Bir dükkân fişi, El Sanatları Servisi'nin bir poşeti ya da bir müze dükkânı kutusu "replika" sorusunu hemen çözer; eski bir ihraç izni, bir kurşun mühür ya da bir satıcı etiketi ise öbür yönü gösterir.
10. Dibin, içinin ve onarımların normal ışıkta ve UV altında fotoğrafını çekin ve bize fotoğraf gönderin. Eser size nasıl geldiyse, kendiniz bulduysanız ya da satın aldıktan sonra şüphelendiyseniz, bunu da yazın.

Bu sayfa eserler ve testler hakkında genel bilgi verir, hukuki tavsiye değildir.

Evde yapılan kontroller turistik replikaları ve yoğun eski onarımları güvenilir biçimde yakalar. Usta işi bir sahteyi, bezemesi sonradan eklenmiş gerçek bir çömleği, iyi yapılmış bir birleştirmeyi ya da Kenan veya Mısır'da yapılmış antik bir kopyayı ise dışlayamaz. Bunlar için yol, bir uzmanın eseri elde incelemesidir; ardından çömlekler için her parçadan örnek alınarak TL, soru "Kıbrıs mı, Levant mı?" ise petrografi. Taş için laboratuvar kestirmesi yoktur: bir kireçtaşı baş bugün de göz, alet izleri ve belgelenmiş geçmişle değerlendirilir, tıpkı Lang'in 1868'de Cesnola'nın burunlarını değerlendirdiği gibi.